Trong hơn thập niên qua, Trung Quốc đã xây dựng một trong những hệ sinh thái số lớn nhất thế giới với hơn 1 tỷ người dùng Internet, thanh toán điện tử phổ cập và sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data) và blockchain. Cùng với quá trình đó, phạm vi của định danh điện tử cũng không ngừng được mở rộng.
📌 Thông tin nhanh
- Chủ đề: AI + Crypto
- Nguồn: Báo Đại biểu Nhân dân
- Cập nhật: 03/08/2026
Bức tranh tổng quan
Nội dung chi tiết
Trong hơn thập niên qua, Trung Quốc đã xây dựng một trong những hệ sinh thái số lớn nhất thế giới với hơn 1 tỷ người dùng Internet, thanh toán điện tử phổ cập và sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data) và blockchain. Cùng với quá trình đó, phạm vi của định danh điện tử cũng không ngừng được mở rộng.
Nếu trước đây định danh chủ yếu nhằm xác minh danh tính công dân khi sử dụng dịch vụ trực tuyến, thì hiện nay Trung Quốc từng bước hình thành cơ chế quản lý bao trùm cả dữ liệu, tài sản số, ví tiền kỹ thuật số của ngân hàng trung ương (CBDC) và các hệ thống AI tạo sinh.
Nước này xây dựng cả một hệ sinh thái quản trị, trong đó con người, dữ liệu và các công nghệ số đều được đặt trong khuôn khổ pháp luật thống nhất.
Từ định danh công dân đến quản trị dữ liệu số
Nền tảng của hệ sinh thái này là xác thực danh tính bằng tên thật. Theo các quy định của Trung Quốc, người dùng khi đăng ký thuê bao di động, mở tài khoản trên nhiều nền tảng Internet, sử dụng dịch vụ tài chính trực tuyến hoặc tham gia một số dịch vụ số quan trọng phải xác thực danh tính bằng giấy tờ hợp pháp. Cơ chế này giúp liên kết hoạt động trên không gian mạng với một chủ thể xác định, tạo cơ sở cho quản lý hành chính, phòng chống gian lận và thực thi pháp luật.
Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của kinh tế số, Trung Quốc không dừng lại ở việc định danh con người. Dữ liệu ngày càng được coi là một yếu tố sản xuất mới bên cạnh vốn, lao động và công nghệ. Điều đó đặt ra yêu cầu xây dựng các quy định nhằm bảo đảm dữ liệu được thu thập, lưu trữ, chia sẻ và khai thác trong khuôn khổ pháp luật.
Ảnh minh họa do Gemini AI tạo ra
Bước ngoặt quan trọng là việc ban hành Luật An ninh dữ liệu vào tháng 9/2021. Luật này thiết lập khuôn khổ quản lý đối với dữ liệu theo mức độ quan trọng, quy định trách nhiệm của các tổ chức trong việc bảo vệ dữ liệu và yêu cầu đánh giá an ninh đối với những hoạt động xử lý dữ liệu có ảnh hưởng đến lợi ích quốc gia. Cùng với Luật bảo vệ thông tin cá nhân có hiệu lực từ tháng 11/2021, Luật An ninh dữ liệu tạo thành nền tảng pháp lý cho quản trị dữ liệu tại Trung Quốc.
Song song với việc bảo vệ dữ liệu, Trung Quốc cũng thúc đẩy hình thành các sàn giao dịch dữ liệu (Data Exchange) tại nhiều địa phương như Bắc Kinh, Thượng Hải và Thâm Quyến. Mục tiêu là tạo ra cơ chế để dữ liệu có thể được giao dịch, chia sẻ và khai thác như một loại tài sản phục vụ phát triển kinh tế số. Dù chưa xây dựng hệ thống “định danh dữ liệu” độc lập, việc chuẩn hóa nguồn gốc, quyền sở hữu và trách nhiệm đối với dữ liệu cho thấy xu hướng coi dữ liệu là đối tượng cần được quản trị tương tự các loại tài sản khác.
Mở rộng phạm vi định danh trong kỷ nguyên số
Trung Quốc không tách rời định danh điện tử khỏi các công nghệ mới. Điều này thể hiện rõ trong chiến lược phát triển blockchain quốc gia và đồng tiền kỹ thuật số của ngân hàng trung ương.
Năm 2020, Trung Quốc đưa vào vận hành Mạng lưới Dịch vụ blockchain (BSN), được thiết kế nhằm hỗ trợ doanh nghiệp và cơ quan nhà nước triển khai các ứng dụng blockchain với chi phí thấp và tiêu chuẩn kỹ thuật thống nhất. BSN là nền tảng hạ tầng phục vụ nhiều loại ứng dụng khác nhau trong quản lý nhà nước, tài chính và chuỗi cung ứng.
Trong lĩnh vực tiền tệ số, Trung Quốc là quốc gia đầu tiên triển khai thử nghiệm quy mô lớn đồng Nhân dân tệ kỹ thuật số (e-CNY). Người dùng sử dụng ví e-CNY để thực hiện thanh toán điện tử dưới sự quản lý của Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc (PBOC). Các cấp độ ví được thiết kế với yêu cầu xác thực danh tính khác nhau: ví có hạn mức giao dịch thấp có thể đăng ký với ít thông tin hơn, trong khi các ví có hạn mức cao yêu cầu xác minh danh tính đầy đủ. Cách thiết kế này cho thấy định danh điện tử được tích hợp trực tiếp vào hệ thống tiền kỹ thuật số nhằm cân bằng giữa sự thuận tiện và yêu cầu phòng, chống rửa tiền.
Những năm gần đây, phạm vi quản lý tiếp tục được mở rộng sang trí tuệ nhân tạo. Tháng 8/2023, Trung Quốc ban hành Các biện pháp tạm thời để quản lý các dịch vụ trí tuệ nhân tạo tạo sinh, quy định trách nhiệm của các nhà cung cấp dịch vụ AI tạo sinh đối với dữ liệu huấn luyện, nội dung tạo ra và việc tuân thủ pháp luật. Tiếp đó, nhiều quy định về ghi nhãn nội dung do AI tạo ra và quản lý thuật toán cũng được ban hành.
Mặc dù chưa tồn tại một hệ thống “định danh AI” theo nghĩa pháp lý độc lập, các quy định hiện hành cho thấy xu hướng yêu cầu xác định rõ chủ thể phát triển, vận hành và chịu trách nhiệm đối với hệ thống AI, đồng thời tăng cường khả năng truy xuất nguồn gốc đối với nội dung do AI tạo ra. Đây là nền tảng quan trọng trong bối cảnh các tác nhân AI (AI Agent), là những hệ thống có khả năng tự thực hiện nhiều nhiệm vụ thay con người, đang phát triển nhanh trên phạm vi toàn cầu.
Nói chung, Trung Quốc đang mở rộng phạm vi quản trị từ định danh con người sang quản trị dữ liệu, hạ tầng blockchain, ví tiền kỹ thuật số và các hệ thống AI. Dù chưa hình thành luật thống nhất về “định danh dữ liệu” hay “định danh AI”, sự kết hợp giữa các luật và quy định về dữ liệu, an ninh mạng, trí tuệ nhân tạo và cơ chế xác thực danh tính đã tạo nên mô hình quản trị số có phạm vi rất rộng.
Nguồn: Báo Đại biểu Nhân dân
