Drax, Brookfield và Radiant đề xuất phát triển trung tâm dữ liệu AI quy mô hơn 1GW tại North Yorkshire, với tổng vốn tiềm năng vượt 20 tỷ bảng. Nhưng dự án còn phụ thuộc vào giấy phép, khách thuê và một câu hỏi nhạy cảm hơn: lấy nguồn điện ổn định ở đâu mà không làm trầm trọng thêm áp lực lên lưới điện và mục tiêu khí hậu?
Drax muốn biến nhà máy điện thành nền móng cho AI: bài toán không chỉ là GPU mà là điện
Trong cuộc đua xây dựng hạ tầng AI, một khu đất có sẵn kết nối điện đôi khi đáng giá không kém một lô GPU. Trung tâm dữ liệu có thể được dựng lên nhanh hơn nhiều so với việc mở rộng lưới truyền tải, nhưng nếu không có nguồn điện đủ lớn và ổn định, những dãy máy chủ đắt tiền cũng không thể vận hành hết công suất. Đó là lý do một nhà máy điện lâu đời ở miền bắc nước Anh bất ngờ trở thành tâm điểm của một dự án AI trị giá hàng chục tỷ bảng.
Ngày 3/11/2026, Drax thông báo hợp tác với Brookfield và Radiant — nền tảng hạ tầng AI do Brookfield hậu thuẫn — để phát triển trung tâm dữ liệu tại khu đất của Drax Power Station ở North Yorkshire. Liên doanh hạ tầng AI giữa Brookfield và Qai sẽ cung cấp nguồn vốn và năng lực vận hành. Theo công bố của Drax, tổng đầu tư tiềm năng cho toàn bộ dự án có thể vượt 20 tỷ bảng Anh, trong đó giai đoạn đầu có thể nhận khoảng 2,5 tỷ bảng.
Con số hơn 1GW thường được nhắc đến trong thông báo là quy mô mục tiêu khi phát triển đầy đủ, không phải công suất đã được xây dựng hay đã có khách thuê. Kế hoạch chia thành nhiều giai đoạn: giai đoạn đầu hướng tới tối đa 100MW và mục tiêu vận hành từ quý I/2028; giai đoạn tiếp theo đặt tham vọng mở rộng lên khoảng 500MW trong giai đoạn 2028–2031; phần công suất bổ sung sẽ được xem xét sau năm 2031. Drax cho biết dự án còn cần giấy phép quy hoạch, phê duyệt về mạng lưới và quản lý, thỏa thuận thương mại, khách thuê phù hợp và quyết định đầu tư cuối cùng của các bên.
Giá trị của một địa điểm đã có điện
Lợi thế của Drax không nằm ở việc nơi đây đã có một trung tâm dữ liệu sẵn sàng hoạt động. Lợi thế là hệ thống hạ tầng năng lượng được xây dựng qua nhiều thập kỷ. Drax cho biết khu đất có khoảng 4GW quyền kết nối lưới và 2,6GW công suất phát điện điều độ đang hoạt động. Đây là những thông số của toàn bộ địa điểm và hệ thống hiện hữu; không thể hiểu rằng toàn bộ công suất đó đã được dành riêng cho trung tâm dữ liệu mới.
Sự khác biệt giữa hai giai đoạn cung cấp điện rất đáng chú ý. Ở giai đoạn đầu, trung tâm dữ liệu dự kiến lấy điện từ lưới quốc gia thông qua hạ tầng kết nối tại khu vực. Về sau, các đối tác muốn nghiên cứu phương án sử dụng nguồn phát tại chỗ theo mô hình behind-the-meter — tức điện được cung cấp trực tiếp cho khách hàng mà không đi qua toàn bộ cơ chế mua bán điện thông thường trên lưới — thông qua hợp đồng mua bán điện dài hạn và các chấp thuận cần thiết.
Đây là mô hình có sức hấp dẫn đối với nhà vận hành trung tâm dữ liệu. Các cụm GPU phục vụ huấn luyện và suy luận cần nguồn điện liên tục, hệ thống làm mát và khả năng mở rộng theo từng đợt. Một địa điểm có sẵn trạm biến áp, đường dây, đất công nghiệp và kinh nghiệm vận hành điện có thể rút ngắn một số khâu chuẩn bị so với dự án xây mới hoàn toàn. Tuy nhiên, kết nối lưới lớn không tự động biến thành nguồn điện rẻ, cũng không bảo đảm mọi phụ tải mới đều được hệ thống chấp nhận.
Câu hỏi môi trường không biến mất cùng các máy chủ
Dự án cũng đặt ra một nghịch lý mà ngành AI ngày càng khó né tránh: hạ tầng được xây để phục vụ một nền kinh tế số mới lại có thể phụ thuộc vào những tranh luận năng lượng rất cũ. Drax vận hành nhà máy điện sinh khối, đốt viên nén gỗ để phát điện. Công ty mô tả nguồn nhiên liệu của mình là bền vững và cho rằng lượng carbon phát thải được cân bằng bởi quá trình cây mới hấp thụ carbon trong chu kỳ sinh trưởng. Nhưng cách hạch toán và tính bền vững của sinh khối đã nhiều năm gây tranh cãi.
The Guardian dẫn đánh giá của các nhà phân tích cho rằng khu vực nhà máy Drax là nguồn phát thải CO₂ lớn nhất tại Anh, trong khi lượng phát thải sinh khối không được tính vào tổng phát thải chính thức theo cách hạch toán hiện hành của chính phủ. Bài báo cũng lưu ý chính phủ Anh dự kiến giảm đáng kể hỗ trợ cho nhà máy trong giai đoạn 2027–2031 sau các tranh luận về tuyên bố bền vững của nguồn sinh khối. Đây là góc nhìn phản biện từ báo chí và giới phân tích; nó khác với cách Drax mô tả vai trò của nhà máy trong an ninh năng lượng.
Bởi vậy, việc tái sử dụng khu đất cho AI không tự động giải quyết được bài toán khí hậu. Nếu trung tâm dữ liệu làm tăng nhu cầu điện trong một khu vực vốn chịu áp lực về lưới, nhà quản lý sẽ phải cân nhắc nguồn phát bổ sung, chi phí truyền tải và ảnh hưởng đến các khách hàng khác. Nếu nguồn điện tại chỗ được sử dụng, câu hỏi về phát thải của nguồn đó càng trở nên trực tiếp. Một trung tâm dữ liệu được gọi là “chủ quyền” hay “AI xanh” vẫn phải chứng minh được nguồn điện, hiệu suất làm mát và tác động môi trường của nó.
Với Drax, dự án mở ra một hướng sử dụng mới cho khu đất và có thể tạo thêm nguồn doanh thu trong dài hạn. Với nước Anh, nó cho thấy cuộc cạnh tranh AI đang chuyển từ việc ai mua được chip sang việc ai có thể kết nối chip với điện, đất và hệ thống truyền tải. Nhưng ở thời điểm công bố, đây vẫn là một kế hoạch nhiều giai đoạn, chưa phải một khu AI đã được cấp phép và cấp điện. Thành công của nó sẽ được quyết định không chỉ bởi số vốn được tuyên bố, mà bởi khả năng biến các cam kết quy hoạch, năng lượng và khách thuê thành công suất thực sự.
Nguồn tham khảo
- Drax — Drax, Brookfield, Radiant and Qai announce £20bn partnership to deliver GW-scale data centre capacity at Drax Power Station
- Drax — Strategic partnership for GW-scale data centre (Regulatory News Service)
- Reuters — Drax, Brookfield partner on $27 billion AI data centre in UK
- The Guardian — UK’s most polluting power plant could power country’s largest AI datacentre
