Từ sau hội nghị I/O hồi tháng 5, Google dần thay danh sách liên kết quen thuộc bằng câu trả lời do AI tổng hợp. Với nhiều người đó là tiện lợi, với một số người khác thì đó là mất quyền kiểm soát. Bài này nói rõ cái gì đang đổi, khi nào việc chuyển sang công cụ khác thực sự hợp lý, và bạn mất gì khi chuyển.
Trang kết quả đang thay đổi thế nào
Mô hình cũ của tìm kiếm là một danh sách liên kết. Bạn gõ truy vấn, nhận về mười kết quả, tự chọn nguồn nào đáng tin, tự đọc, tự đối chiếu. Quyền quyết định nằm ở người dùng, và mỗi lần nhấp là một lần bạn biết mình đang đọc của ai.
Mô hình mới đặt một khối câu trả lời do AI tổng hợp lên trên cùng. Bạn nhận ngay một đoạn văn trả lời thẳng câu hỏi, với các liên kết nguồn ở vai trò phụ. Giao diện vì thế gần với một cuộc hội thoại hơn là một danh mục tài liệu.
Cái được thấy ngay: với những câu hỏi có đáp án rõ ràng, bạn tiết kiệm vài lần nhấp. Cái mất thì kín đáo hơn. Bạn không còn thấy được sự bất đồng giữa các nguồn, vì phần tổng hợp đã san phẳng nó. Bạn khó nhận ra khi nào một chủ đề vốn đang gây tranh cãi. Và bạn mất thói quen đánh giá nguồn, thứ vốn là kỹ năng quan trọng nhất khi tra cứu.
Đây chính là lý do một bộ phận người dùng lâu năm thấy khó chịu: không phải vì câu trả lời sai, mà vì họ không còn nhìn thấy quá trình dẫn tới câu trả lời đó.
Khi nào đổi công cụ thực sự hợp lý
Đừng đổi vì bực mình. Đổi khi loại việc bạn làm thuộc một trong ba nhóm dưới đây.
Nhóm thứ nhất là tra cứu cần đối chiếu nhiều nguồn: nghiên cứu, kiểm chứng thông tin, tìm tài liệu kỹ thuật, so sánh các quan điểm trái chiều. Với nhóm này, một danh sách liên kết thô có giá trị hơn một đoạn tóm tắt, vì bản thân sự khác nhau giữa các kết quả là dữ liệu.
Nhóm thứ hai là những người có lý do rõ ràng về quyền riêng tư: không muốn lịch sử tìm kiếm gắn với hồ sơ quảng cáo, hoặc làm việc với chủ đề nhạy cảm. Đây là lý do chính đáng và không liên quan gì đến chất lượng kết quả.
Nhóm thứ ba là người cần kết quả có cấu trúc ổn định để làm việc lặp lại, chẳng hạn theo dõi cùng một truy vấn qua thời gian. Câu trả lời do AI sinh ra không cố định giữa các lần hỏi, nên không hợp cho việc này.
Nếu bạn không thuộc nhóm nào trong ba nhóm trên, khả năng cao việc đổi công cụ sẽ tốn công hơn lợi ích thu được.
Hai lựa chọn cụ thể
Brave được biết đến nhiều nhất ở nhóm ưu tiên quyền riêng tư, với khả năng chặn theo dõi tích hợp sẵn. Điểm mạnh của nó không nằm ở chỗ tìm giỏi hơn Google, mà ở chỗ nó không dựng hồ sơ theo dõi quanh truy vấn của bạn.
Trên Android còn có Smart Search & Web Browser, một ứng dụng gộp trình duyệt và tìm kiếm nhiều nguồn, có tích hợp AI dựa trên ChatGPT. Ứng dụng này đã vượt 5 triệu lượt tải và được đánh giá cao về tốc độ, khả năng chặn quảng cáo, giao diện dễ dùng, kèm các tiện ích như chế độ ẩn danh và quét mã QR.
Một lưu ý khi đọc phần mô tả của bất kỳ ứng dụng nào trên cửa hàng: đó là nội dung do nhà phát triển tự viết để bán sản phẩm, không phải đánh giá độc lập. Các tính từ kiểu "siêu nhanh" nên được kiểm chứng bằng chính việc dùng thử vài ngày với đúng loại truy vấn bạn hay gõ, thay vì tin theo trang giới thiệu.
Đổi công cụ mặc định trên máy của bạn
Có một chi tiết dễ khiến người ta bỏ cuộc giữa chừng: dùng công cụ tìm kiếm khác ngay bên trong Chrome thường không cho trải nghiệm đầy đủ, vì nhiều tính năng của các công cụ đó gắn với trình duyệt riêng của chúng.
Vì vậy nếu định thử nghiêm túc, hãy làm đủ hai việc chứ không chỉ một. Đổi công cụ tìm kiếm mặc định trong phần cài đặt của trình duyệt bạn đang dùng, và thử luôn trình duyệt đi kèm của dịch vụ đó trong khoảng một tuần. Chỉ đổi công cụ mà giữ nguyên trình duyệt sẽ cho một trải nghiệm nửa vời, rồi bạn kết luận sai rằng công cụ mới kém.
Một mẹo thực tế nữa: đừng chuyển hẳn ngay. Giữ Google cho các truy vấn địa phương như tìm quán, tra đường, giờ mở cửa, và dùng công cụ mới cho tra cứu chuyên sâu. Sau vài tuần bạn sẽ tự biết tỷ lệ nào hợp với mình.
Cái giá phải trả khi rời Google
Cần thẳng thắn về nhược điểm. Các công cụ tìm kiếm khác thường không cho kết quả toàn diện bằng Google, và bạn sẽ phải gõ truy vấn cụ thể hơn để bù lại.
Khoảng cách này lớn nhất ở nhóm truy vấn địa phương. Dữ liệu về địa điểm, giờ mở cửa, đánh giá quán xá, chỉ đường là thứ Google tích luỹ nhiều năm và rất khó thay thế. Với truy vấn tiếng Việt về dịch vụ trong nước, khoảng cách còn rõ hơn nữa.
Ngược lại, ở nhóm truy vấn kỹ thuật bằng tiếng Anh, tài liệu lập trình, diễn đàn chuyên môn, thì khoảng cách hẹp hơn nhiều, và đôi khi công cụ khác còn cho kết quả sạch hơn vì ít nội dung tối ưu SEO chen vào.
Với người dùng và người làm nội dung ở Việt Nam
Mức độ hỗ trợ tiếng Việt của các công cụ thay thế không đồng đều, và đây là thứ chỉ kiểm chứng được bằng cách thử chính các truy vấn bạn hay dùng. Cách thử nhanh: lấy năm truy vấn tiếng Việt bạn gõ thường xuyên nhất, chạy song song trên hai công cụ, so kết quả. Năm phút đó cho câu trả lời chính xác hơn mọi bài so sánh.
Với người làm nội dung, SEO và chủ doanh nghiệp nhỏ, thay đổi này quan trọng hơn nhiều so với việc cá nhân dùng công cụ nào. Khi câu trả lời được tổng hợp ngay trên trang kết quả, lượng nhấp chuột đi tới trang gốc giảm xuống, kể cả khi thứ hạng không đổi. Nghĩa là hai chỉ số vốn đi cùng nhau nay có thể tách rời: hiển thị vẫn tốt mà lượt truy cập vẫn giảm.
Việc nên làm ngay là tách riêng hai chỉ số đó khi theo dõi hiệu quả, thay vì chỉ nhìn tổng lượt truy cập rồi kết luận nội dung kém. Và về dài hạn, những nội dung sống sót tốt nhất trong mô hình mới là loại không thể tóm tắt trong ba câu: hướng dẫn thao tác cụ thể, dữ liệu riêng, kinh nghiệm thật của người viết. Nội dung chỉ trả lời một câu hỏi đơn giản là nhóm bị thay thế đầu tiên.
Nguồn tham khảo
- cnet.com — Ditch Google Search for One of These 5 Other Free ...
- play.google.com — Smart Search & Web Browser - Apps on Google Play
